‘Het gevaar van één verhaal’

Er zijn woorden die blijven hangen. Woorden die iets openbreken in hoe je naar de wereld kijkt. Voor mij waren dat de woorden van Chimamanda Ngozi Adichie in haar TED Talk over the danger of a single story.

Ze vertelt hoe gevaarlijk het is wanneer we mensen, landen of continenten maar vanuit één perspectief zien. Niet omdat dat ene verhaal altijd onwaar is, maar omdat het onvolledig is. En juist in die onvolledigheid ontstaan stereotypes. Dan wordt een mens gereduceerd tot een label. Een land tot een probleem. Een continent tot een cliché.

Te vaak horen we maar één verhaal over Afrika. Een verhaal van armoede, afhankelijkheid, tekorten en problemen. Maar dat is niet het hele verhaal. Er zijn ook verhalen van kracht, initiatief, ondernemerschap, creativiteit en mensen die zelf bouwen aan hun toekomst. Verhalen van mensen die niet wachten tot er iets verandert, maar zélf beginnen. Met kleine stappen. Met wat er wél is.

Met Zebra Inspiratie wil ik ruimte maken voor die verhalen. Of beter gezegd: voor de volledige verhalen. Niet door voor mensen in te vullen wat hun verhaal is, maar door te luisteren naar hun visie, hun ideeën en hun eigen woorden. Door zichtbaar te maken wat er groeit, vaak letterlijk, maar ook figuurlijk. Door mijn wereldreizen ontdekte ik zoveel verhalen. Dat veranderde mijn perceptie op de wereld en het leven.

Eén van die verhalen die ik graag met je deel, is het verhaal van Vincent uit Malawi. Ik schreef al eerder over hem.

Vincent heeft zijn eigen stuk land, waar hij groente verbouwt. Maar zijn droom gaat verder dan alleen zijn eigen oogst. Nu zijn dochtertje naar school gaat, denkt hij al na over haar toekomst. Hij wil dat zij, en andere kinderen, al jong leren hoe je zelf voedsel kunt verbouwen. Niet alleen zodat ze later weten hoe ze voor zichzelf kunnen zorgen, maar ook zodat ze begrijpen dat landbouw waarde heeft. Dat het iets is om trots op te zijn. Dat het kansen biedt.

Hij klopte aan bij een school met het idee voor een schoolmoestuin. Dat leek een mooie plek om te beginnen. Maar de school zou verhuizen, waardoor het plan niet door kon gaan. Bij andere scholen bleek er nog niet genoeg draagvlak of was er geen geschikte tuin. Vincent dacht zelfs na over het kopen van een stuk grond, zodat hij zélf met schoolkinderen zou kunnen starten, maar daar had hij de financiële middelen eigenlijk ook niet voor.

En toen deed hij iets wat ik zó krachtig vind: hij besloot gewoon te beginnen. Op zijn eigen compound. In de tuin die hij al had.

Geen perfecte omstandigheden. Geen groot budget. Geen uitgebreid projectplan. Gewoon de keuze om de eerste stap te zetten.

Toen ik Vincent vroeg hoe ik hem kon ondersteunen, vroeg hij me niet om het project over te nemen. Hij vroeg me om hem te motiveren, mee te denken, ideeën aan te reiken en te helpen nadenken over hoe hij zijn kennis kan overdragen op kinderen. Dat vind ik belangrijk. Niet vertellen wat iemand moet doen, maar aansluiten bij iemands eigen visie. En vragen stellen: Hoe zie jij het voor je? Wat wil jij opbouwen? En wat kan ik daaraan bijdragen?

Uit die gesprekken is JoJo Kids Farm Club ontstaan, genoemd naar Vincent’s boerderij: JoJo Farm in Malawi.

De eerste kinderen zijn al begonnen. Zijn dochtertje Jolanda, vijf jaar oud, werkt mee in de tuin. Ook Denis en Memory, van twaalf en dertien jaar, doen mee. Vincent hoopt dat op termijn meer kinderen uit de buurt aansluiten. Zijn doel is helder: kinderen al op jonge leeftijd leren hoe je verschillende groenten kunt verbouwen, voor eigen gebruik en misschien later ook om iets te verkopen. Kennis die niet alleen voedt, maar ook perspectief geeft.

  foto: de kinderen maken hun moestuin gereed voor de JoJo Kids Farm Club in de compound van Vincent.

Vincent zegt: “A journey of a thousand steps begins with one small step.”
En dat is precies wat dit is. Een kleine stap, met een grote droom.

Er zijn natuurlijk ook uitdagingen. Zaadjes, water, compost, gereedschap. Het zijn allemaal praktische dingen die nodig zijn om een tuinproject echt te laten groeien. Vincent wil bijvoorbeeld graag leren hoe je compost maakt. Mooi genoeg heeft Ismaila (Gambia, red.) al aangeboden om hem dat te leren. Dat soort uitwisseling vind ik waardevol: kennis delen, elkaar versterken, samen bouwen.

Ook ik kijk hoe ik mijn kennis en vaardigheden kan inzetten. Ik deel Vincent’s verhaal hier. Ik schrijf aan een kinderverhaal over de JoJo Kids Farm Club in Malawi, al ben ik nog op zoek naar een jonge illustrator die de tekeningen erbij kan maken. En ik ontwikkel een educatief programma voor de kinderen van Vincent, zodat het project niet alleen een tuin wordt, maar ook een plek om te leren, ontdekken en trots te zijn op wat je zelf kunt laten groeien.

We hebben contact gezocht met bestaande schooltuinprojecten in Malawi en ook in Nederland en Engeland, maar merkten dat er weinig reactie kwam. Dat kan ontmoedigend zijn, maar soms bevestigt het ook iets anders: dan doen we het gewoon zelf. Stap voor stap. Lokaal. Klein beginnen, maar met een visie die groter is dan het stuk grond waarop het nu start.

Binnenkort willen we het kinderverhaal delen, tegen een kleine vergoeding. Met die opbrengst kan Vincent gereedschap en zaden kopen voor de tuin. Maar de kern blijft voor mij: we sturen liever geen geld zonder context, maar bouwen liever aan kennis, eigenaarschap en zelfstandigheid. Niet vanuit afhankelijkheid, maar vanuit kracht. Dat is uiteindelijk veel meer empowering.

Want dat is misschien ook wel hoe we het gevaar van één verhaal doorbreken: door niet alleen te kijken naar wat ontbreekt, maar juist naar wat er al aanwezig is. Naar visie. Naar initiatief. Naar mensen die beginnen met wat ze hebben.

Vincent is niet “een verhaal over gebrek”.
Hij is een verhaal over groei.

En ik denk dat dit nog maar het begin is.

Wil je ook je kennis en/of vaardigheden inzetten voor Afrika? Mail ons: erica@zebrainspiratie.nl